Một chỗ với tới được mấy rìa rồi về kịp trong ngày? Câu trả lời chỉ có ba giá trị — không rìa nào, một rìa, hay cả hai — và con số ấy nói về chỗ đó nhiều hơn mọi mô tả bằng lời.
Đây là phép đo cuối trong bộ đo theo chiều ngang của trang này, và nó khác các phép trước ở một điểm quan trọng: nó đo bằng thời gian, không bằng khoảng cách.
Vì sao đo bằng thời gian chứ không bằng khoảng cách?
Vì cái quyết định một chuyến đi có làm được trong ngày hay không là thời gian, và thời gian phụ thuộc nhiều thứ ngoài khoảng cách: mặt đất cứng hay nhão, đường thẳng hay phải vòng, dốc hay bằng.
Nên hai chỗ cách rìa đúng bằng nhau trên bản đồ vẫn có thể cho hai con số khác nhau. Một chỗ nằm sau một mỏm đá phải đi vòng; một chỗ nằm sau một dải nền yếu phải chờ mùa khô mới đi được.
Đây chính là chỗ cm7 tách khỏi phép đo khoảng cách ở chuyên mục đầu: cùng một độ dài, khác số rìa với tới.
Phải kèm vế "với tới để làm gì"
Một con số trần không dùng được, vì tầm với đổi theo việc:
- chỉ đi tới rồi về — tầm xa nhất, vì không mang gì;
- mang thứ tươi về — ngắn hơn, vì có hạn giờ chứ không chỉ hạn đường;
- mang vật nặng về — ngắn nhất, và phụ thuộc mặt đường nhiều nhất.
Nên một chỗ có thể đạt số 2 cho việc thứ nhất, số 1 cho việc thứ hai, và số 0 cho việc thứ ba. Ghi đủ ba con số là có một hồ sơ; ghi một con số là gần như không ghi gì.
Số 2 là con số đáng chú ý nhất
Trên dải đất này, rất nhiều chỗ đạt số 2 — với tới được cả rìa núi lẫn rìa nước trong cùng một ngày, và còn về kịp.
Đó là điều gần như không xảy ra ở nơi có nội địa rộng. Ở đó, phần lớn các chỗ đạt số 0: không rìa nào trong tầm một ngày, và người ta sống cả đời mà không cần nghĩ tới rìa nào.
Nên con số 2 không phải một chi tiết — nó là cách phát biểu bằng thời gian của chính trục trang này. Câu "mọi điểm đều trong tầm với của cả hai rìa" đo được ra thành một số đếm.
Số 2 làm mờ ranh giữa hai kiểu chỗ ở
Ở nơi mà một chỗ chỉ với tới được một rìa, phân công khá rõ: chỗ gần nước lo việc của nước, chỗ gần núi lo việc của núi, và ai cần thứ của bên kia thì phải trao đổi.
Ở đây thì một chỗ có thể tự với tới cả hai. Nên cùng một nơi vừa làm việc gắn với nước vừa làm việc gắn với đất dốc, trong cùng một tuần, đôi khi cùng một ngày.
Đó là lý do khó tách bạch hai kiểu chỗ ở theo cách thường dùng — không phải vì ranh bị xoá mà vì ranh ấy vốn không được vẽ bởi tầm với. Bài sau sẽ đọc kỹ chuyện này.
Số 0 vẫn tồn tại, và ở đâu?
Có, nhưng hiếm và nằm ở những chỗ rất cụ thể: sâu trong một thung lũng cụt, hoặc ở một khoảnh bị một dải nền yếu chắn quanh năm.
Điểm chung của chúng: không phải xa mà là khó đi. Nên số 0 ở đây nói về mặt đường và lối đi, không nói về khoảng cách — lại một lần nữa khẳng định phép đo này đo thời gian chứ không đo độ dài.
Cách đo mà không cần đồng hồ
Hỏi ba câu: đi tới rìa rồi về trong ngày có phải bỏ bữa nào không · có phải về lúc trời đã tối không · và nếu mang vật nặng thì có phải nghỉ lại đêm không.
Không phải bỏ bữa và về trước khi tối là còn trong tầm. Phải nghỉ lại đêm là ngoài tầm. Ba câu ấy cho ra ba con số mà không cần đo gì, và chúng chính là thứ người đi lại hằng ngày đã tự tính từ lâu.
Vì sao đo bằng thời gian chứ không bằng khoảng cách?
Vì cái quyết định một chuyến đi làm được trong ngày hay không là thời gian, mà thời gian phụ thuộc mặt đất cứng hay nhão, đường thẳng hay phải vòng, dốc hay bằng. Hai chỗ cách rìa bằng nhau trên bản đồ vẫn cho hai con số khác nhau.
Vì sao phải kèm vế "với tới để làm gì"?
Vì tầm với đổi theo việc: chỉ đi tới rồi về thì xa nhất, mang thứ tươi thì ngắn hơn vì có hạn giờ, mang vật nặng thì ngắn nhất. Một chỗ có thể đạt số 2 cho việc này và số 0 cho việc kia.
Vì sao số 2 lại đáng chú ý?
Vì ở nơi có nội địa rộng, phần lớn các chỗ đạt số 0 — không rìa nào trong tầm một ngày. Ở đây rất nhiều chỗ đạt số 2, và đó là cách phát biểu bằng thời gian của chính trục trang này.
Chỗ nào đạt số 0 ở đây?
Sâu trong thung lũng cụt, hoặc khoảnh bị dải nền yếu chắn quanh năm. Điểm chung là khó đi chứ không phải xa — nên số 0 ở đây nói về mặt đường và lối đi.
