Cả chuyên mục này gói được vào một động tác. Lật một cái đồng hồ cát rồi đi. Phải quay đầu đúng lúc cát chảy hết nửa trên — vì nửa dưới là để về.
Chỗ xa nhất tới được khi ấy là mép tầm với. Vẽ một vòng qua mọi mép như vậy, rồi đếm xem vòng ấy chạm mấy rìa. Con số đếm được là kết quả.
Vì sao dùng đồng hồ cát chứ không dùng thước?
Vì cát chảy đều bất kể mặt đất thế nào, còn bước chân thì không. Đi trên nền chắc thì trong cùng lượng cát ta đi được xa; đi trên nền nhão thì gần.
Nên cái đồng hồ cát tự động quy đổi khoảng cách thành thời gian, và nó làm đúng điều mà phép đo này cần: đo bằng thời gian chứ không bằng độ dài.
Một cái thước cho cùng một con số ở hai chỗ có nền khác nhau. Cái đồng hồ cát thì không — và đó là lý do nó là dụng cụ đúng.
Nửa trên và nửa dưới
Quy tắc quay đầu ở nửa trên là phần quan trọng nhất của động tác, vì nó nhắc rằng tầm với là tầm đi rồi về, không phải tầm đi tới.
Ai quên vế về thì đo ra con số gấp đôi, và con số ấy không dùng được vào việc gì — vì một chuyến chỉ có nghĩa khi hoàn tất.
Ở những chỗ hai chiều không đối xứng — lên dốc chậm, xuống dốc nhanh — thì nửa trên không chia đúng ở giữa. Lúc ấy phải lật đồng hồ sớm hơn khi đi lên, và đó cũng là một quan sát đáng ghi.
Cầm thêm một vật nặng rồi đi lại
Đây là cách hình này gói được ba loại việc. Đi tay không cho một vòng rộng. Cầm theo một vật nặng rồi đi lại cho một vòng hẹp hơn hẳn.
Và vòng thứ ba: mang theo một thứ không chờ được, tức là phải về trước khi nó hỏng — vòng ấy có thể hẹp hơn hoặc rộng hơn vòng vật nặng, tuỳ nền đường.
Ba vòng lồng nhau, và đếm số rìa mà mỗi vòng chạm tới là có ngay ba con số của bài đầu chuyên mục.
Vòng không tròn
Điều thấy ngay khi làm thật: vòng thu được không phải hình tròn. Nó dài theo dọc và dẹt theo ngang, vì đi dọc có lối còn đi ngang thì chạm rìa.
Và nó méo thêm ở những chỗ có mỏm đá hay nền yếu — vòng bị thụt vào đúng những hướng ấy. Hình của vòng chính là hình của lối đi được, không phải hình của đất trên bản đồ.
Lật đồng hồ ở mùa khác
Làm lại đúng động tác vào mùa nền mềm. Vòng co lại, và co không đều — thụt sâu nhất ở hướng có nền yếu, gần như không đổi ở hướng có nền đá.
So hai vòng của hai mùa là đo được biên độ đã nói ở bài thứ ba, và thấy được ngay rìa nào rụng trước. Hai vòng chồng lên nhau là một hình duy nhất chứa gần hết thông tin của chuyên mục này.
Vì sao hình này ứng đúng với trục của cả trang
Vì cái vòng thu được chạm rìa ở hai phía trong phần lớn các trường hợp — và đó chính là con số 2. Ở nơi có nội địa rộng, vòng ấy nằm lọt hẳn bên trong, không chạm gì cả, và con số là 0.
Nên chỉ cần vẽ một vòng là phân biệt được hai kiểu đất. Không cần bản đồ, không cần biết tên chỗ nào — chỉ cần một cái đồng hồ cát và một buổi đi.
Động tác này cho ra gì và không cho ra gì
Cho ra: ba vòng ứng với ba loại việc · số rìa mỗi vòng chạm tới · hình méo của vòng · và biên độ giữa hai mùa. Không cho ra: bất cứ xếp hạng nào giữa các chỗ, bất cứ nhận định nào về nên sống ở đâu, và bất cứ điều gì ngoài tầm với.
Nó là một phép đo tầm với, và chỉ nên đọc như một phép đo tầm với.
Vì sao dùng đồng hồ cát chứ không dùng thước?
Vì cát chảy đều bất kể mặt đất thế nào còn bước chân thì không, nên nó tự động quy đổi khoảng cách thành thời gian. Thước cho cùng một con số ở hai chỗ nền khác nhau; đồng hồ cát thì không.
Vì sao phải quay đầu ở nửa trên?
Vì tầm với là tầm đi rồi về, không phải tầm đi tới. Quên vế về thì đo ra con số gấp đôi và con số ấy không dùng được, vì một chuyến chỉ có nghĩa khi hoàn tất.
Vì sao vòng thu được không tròn?
Vì đi dọc có lối còn đi ngang thì chạm rìa, nên nó dài theo dọc và dẹt theo ngang. Nó còn méo thêm ở chỗ có mỏm đá hay nền yếu — hình của vòng là hình của lối đi được.
Vòng chạm rìa hay không chạm nghĩa là gì?
Chạm rìa ở hai phía là con số 2 — kiểu đất của dải hẹp. Vòng nằm lọt hẳn bên trong không chạm gì là con số 0 — kiểu đất có nội địa rộng. Một vòng là đủ phân biệt.
