Cùng một chỗ có thể đạt số 2 vào mùa khô và tụt xuống số 1 hoặc 0 vào mùa ẩm. Con số không cố định, và biên độ của nó là một đại lượng riêng đáng ghi.
Điều này là hệ quả trực tiếp của việc phép đo tính bằng thời gian: mặt đất đổi thì thời gian đi đổi, và một chuyến vốn làm được trong ngày bỗng không làm được nữa.
Cái gì làm con số tụt xuống?
- nền mềm đi — cùng quãng đường nhưng đi chậm hơn nhiều, và với vật nặng thì không đi nổi;
- một đoạn ngập — buộc phải vòng, và quãng vòng có khi dài gấp mấy lần quãng thẳng;
- ngày ngắn lại — số giờ đi được trong một ngày ít đi, nên trần thời gian hạ xuống.
Ba thứ này thường xảy ra cùng lúc, nên con số không tụt dần mà tụt hẳn một bậc trong một quãng ngắn của năm.
Rìa nào mất trước?
Thường là rìa núi. Lối lên dốc chịu ảnh hưởng của nền mềm nhiều nhất — dốc cộng trơn thì vật nặng không lên được, và cả người đi tay không cũng chậm hẳn.
Rìa nước trụ lâu hơn, vì phần đất gần nước thường bằng và lối đi ngắn. Nhưng nó cũng có ngưỡng riêng: khi cả dải ngập thì mọi lối đều mất, và con số về 0 cho mọi loại việc.
Nên thứ tự mất khá ổn định — và thứ tự ổn định thì đoán được, đó là điều làm phép đo này dùng được.
Biên độ quan trọng hơn con số cao nhất
Hai chỗ cùng đạt số 2 vào mùa khô có thể rất khác nhau: một chỗ giữ số 2 quanh năm, chỗ kia tụt xuống 0 trong một quãng dài.
Chỗ thứ hai phải dựng cách sống cho mức thấp nhất, không phải mức cao nhất — cùng nguyên tắc đã gặp nhiều lần trên trang này. Nên khi ghi hồ sơ, ghi cặp số: cao nhất và thấp nhất trong năm.
Cặp số ấy phân biệt được hai chỗ mà một con số đơn không phân biệt nổi.
Quãng thấp nhất trùng với quãng cần đi nhất
Đây là chỗ đáng chú ý. Mùa mà nền mềm cũng thường là mùa mà việc dồn lại — thu hoạch, xử lý, chuyển đi.
Nên hai thứ chồng lên nhau: lúc cần đi nhiều nhất lại là lúc đi khó nhất. Đó là lý do phần lớn cách sắp xếp trên mặt đất đều nhắm vào việc giảm số chuyến phải đi trong quãng ấy chứ không nhắm vào việc đi nhanh hơn.
Điều này đọc được từ chính vị trí các công trình: chỗ chứa và chỗ xử lý thường đặt ở phía mà lối đi trụ lâu nhất, chứ không đặt ở chỗ tiện nhất vào mùa khô.
Cách đọc biên độ từ dấu trên mặt đất
Ba dấu, tất cả đều bền và đọc được bất cứ lúc nào:
- mặt đường được tôn cao hoặc lát đá trên đúng những đoạn nền yếu — chỗ nào được bỏ công thì chỗ ấy từng là chỗ mất lối;
- lối vòng cũ còn để lại vệt song song với lối chính — dấu của những mùa phải đi vòng;
- chỗ chứa có sức chứa lớn hơn nhu cầu một mùa — dấu của việc phải trữ cho quãng không đi được.
Ba dấu ấy cho biết biên độ mà không cần chờ tới mùa ẩm để quan sát.
Con số tụt xuống thì thứ gì bị bỏ trước?
Khi số rìa với tới hạ một bậc, không phải mọi chuyến đi đều dừng cùng lúc. Chúng rụng theo một thứ tự khá ổn định, và thứ tự ấy chính là ba loại việc đã nêu ở bài đầu, đọc ngược lại.
Chuyến mang vật nặng dừng trước tiên, vì nó nhạy nhất với mặt đường. Rồi tới chuyến mang thứ tươi, vì quãng đi dài ra làm vỡ hạn giờ. Chuyến đi tay không trụ lâu nhất, và thường vẫn làm được ngay cả khi hai loại kia đã ngừng hẳn.
Hệ quả đáng ghi: trong quãng con số xuống thấp, liên hệ giữa hai bên vẫn còn nhưng chỉ còn ở dạng nhẹ nhất — người vẫn qua lại được, vật thì không. Nên nói "mất liên hệ" là quá lời; đúng hơn là mất đúng những loại chuyến cần chở, mà đó lại là những loại có ích nhất vào đúng mùa ấy.
Biên độ không đều dọc theo dải
Ở quãng dải nở, nền phần lớn là đất bồi mịn nên mềm nhiều vào mùa ẩm, và biên độ lớn. Ở quãng thắt, nền thường là đá hoặc sỏi nên ít đổi, và biên độ nhỏ.
Nên có một nghịch lý đáng ghi: quãng nở có con số cao nhất vào mùa khô nhưng cũng tụt sâu nhất vào mùa ẩm, trong khi quãng thắt có con số thấp hơn nhưng ổn định hơn. Hai kiểu ấy đòi hai cách sắp xếp khác nhau, và nhìn vào cách sắp xếp là đoán ngược ra được biên độ.
Cái gì làm số rìa với tới tụt xuống?
Nền mềm đi nên đi chậm hơn nhiều, một đoạn ngập buộc phải vòng, và ngày ngắn lại nên trần thời gian hạ xuống. Ba thứ thường xảy ra cùng lúc nên con số tụt hẳn một bậc.
Rìa nào mất trước?
Thường là rìa núi, vì lối lên dốc chịu ảnh hưởng của nền mềm nhiều nhất. Rìa nước trụ lâu hơn do phần đất gần nước thường bằng và lối đi ngắn.
Vì sao biên độ quan trọng hơn con số cao nhất?
Vì hai chỗ cùng đạt số 2 vào mùa khô có thể rất khác nhau — một chỗ giữ quanh năm, chỗ kia tụt xuống 0 một quãng dài. Chỗ thứ hai phải dựng cách sống cho mức thấp nhất.
Đọc biên độ từ dấu gì trên mặt đất?
Mặt đường được tôn cao hoặc lát đá đúng ở đoạn nền yếu, vệt lối vòng cũ song song lối chính, và chỗ chứa lớn hơn nhu cầu một mùa. Ba dấu này bền và đọc được bất cứ lúc nào.
