Đổi cách đi thì con số đổi, dù đất không đổi

Số rìa với tới được không phải thuộc tính của đất. Nó là kết quả của đất cộng với cách đi — và đổi cách đi thì con số đổi ngay, dù đất không đổi một chút nào.

Điều này vừa là giới hạn vừa là chỗ hữu ích nhất của phép đo. Giới hạn vì con số không thuần tuý nói về địa hình; hữu ích vì nó tách được phần nào do đất và phần nào do cách đi.

Cùng một chỗ, ba cách đi, ba con số

Đi bộ tay không cho một con số. Có phương tiện chở cho con số khác. Mặt đường được xử lý cho con số khác nữa.

Ba con số ấy đều đúng, và chúng không mâu thuẫn — chúng trả lời ba câu hỏi khác nhau. Nên một con số không ghi kèm cách đi thì không so được với con số nào.

Phần do đất và phần do cách đi tách ra sao?

Bằng cách đo cùng một chỗ theo hai cách đi rồi lấy hiệu. Hiệu ấy là phần mà cách đi đóng góp; phần còn lại là phần đất quyết định.

Và có một điều đáng ghi: ở chỗ nền tốt, đổi cách đi cho hiệu lớn; ở chỗ nền yếu, đổi cách đi cho hiệu nhỏ. Vì nền yếu chặn gần như mọi cách đi như nhau — phương tiện càng nặng càng vướng, nên lợi thế của nó biến mất.

Nên hiệu số ấy là một phép đo gián tiếp của chất nền, và nó bắt được thứ mà đo khoảng cách không bắt được.

Đổi cách đi không đổi được thứ tự các rìa

Một tính chất ổn định đáng dựa vào: dù đi cách nào, rìa nào gần hơn về thời gian vẫn gần hơn. Đổi cách đi làm cả hai con số cùng giảm hoặc cùng tăng, chứ ít khi đảo thứ tự.

Ngoại lệ hiếm là khi hai rìa khác loại về địa hình — một bên bằng, một bên dốc. Lúc ấy một phương tiện chỉ chạy tốt trên mặt bằng có thể rút ngắn hẳn phía bằng mà không giúp gì phía dốc, và thứ tự đảo.

Gặp một chỗ mà thứ tự đảo theo cách đi là gặp một chỗ có hai rìa rất khác nhau về chất — và đó là một dữ kiện đáng ghi riêng.

Con số nói "với tới được", không nói "đáng để với tới"

Ranh giới này cần giữ chặt. Phép đo trả lời một câu về khả năng: trong một ngày, đi tới rồi về được hay không.

Nó không nói người ta có đi hay không, và cũng không nói đi thì được gì. Một chỗ đạt số 2 mà một trong hai rìa không có thứ gì cần lấy thì con số ấy đúng nhưng không dẫn tới hành vi nào.

Nên khi dùng con số này để hiểu một chỗ, luôn phải ghép nó với một câu hỏi khác: ở rìa ấy có thứ gì đáng lấy không? Hai vế cùng nhau mới nói được điều gì; một vế thì chỉ là một khả năng trên giấy.

Vì sao vẫn nên đo, dù con số phụ thuộc cách đi?

Vì phần do đất thì không đổi, và nó là phần đáng đọc. Cách đi có thể đổi; hình của đất thì giữ nguyên qua rất nhiều lần đổi cách đi.

Nên cách dùng đúng là: đo với một cách đi cố định, ghi rõ cách đi ấy, rồi so nhiều chỗ với nhau. So như vậy thì phần cách đi triệt tiêu và phần đất hiện ra — đúng cái ta cần.

Cách đi mới với tới rìa nào trước?

Khi một cách đi mới xuất hiện, nó không nới tầm với đều về mọi phía. Nó nới mạnh nhất về phía mà ràng buộc cũ do chính nó gỡ được, và gần như không nới về phía còn lại.

Một cách đi giúp chở nặng hơn thì nới mạnh về phía có mặt bằng và gần như không nới về phía dốc. Một cách đi giúp đi nhanh hơn trên nền yếu thì nới đúng vào mùa ẩm và không đổi gì vào mùa khô.

Nên khi thấy tầm với của một chỗ nở ra, câu hỏi đáng hỏi không phải "nở bao nhiêu" mà là "nở về phía nào" — vì phía nở ra chỉ ra đúng ràng buộc nào vừa được gỡ. Và vì hai rìa ở đây khác loại nhau, một cách đi hiếm khi nới được cả hai; thường nó chỉ đẩy con số từ 1 lên 2 ở những chỗ vốn đã gần đạt, chứ không kéo được chỗ đạt 0 lên thẳng 2.

Ghi tối thiểu để con số dùng được

Bốn vế: chỗ nào · cách đi nào · loại việc nào · và mùa nào. Thiếu bất cứ vế nào thì hai phép đo đúng vẫn cho hai kết luận mâu thuẫn.

Bốn vế nghe nhiều, nhưng ba vế sau thường cố định trong một đợt khảo sát — nên thực tế chỉ phải ghi thêm tên chỗ, và ba vế kia ghi một lần ở đầu.