Cả chuyên mục này gói được vào một hình. Một cái ruột xe bơm căng: dài, mảnh, và có vài chỗ phình. Chỗ phình rộng hơn hẳn phần còn lại — nhưng nó vẫn là cùng một cái ruột, và thành ống vẫn ở ngay đó, kể cả ở giữa chỗ phình.
Đó chính là điều cần nói về hai chỗ nở lớn của dải đất này, và cái hình nói được trong một câu điều mà cả chuyên mục phải giải thích dài.
Vì sao dùng ruột xe chứ không dùng một cái bình?
Vì cái bình có thành xa nhau và có một khoảng giữa mà thành không ảnh hưởng tới. Cái ruột xe thì không: dù phình tới đâu, nó vẫn là một ống, và mọi điểm bên trong vẫn gần thành.
Đó là khác biệt giữa có khoang và có chỗ dày. Chỗ phình trên ruột xe không tạo ra một khoang mới — nó chỉ làm ống dày hơn ở đúng quãng ấy.
Bóp thử ở chỗ phình
Đây là phép thử làm cái hình trở nên có ích. Bóp ruột xe ở giữa chỗ phình: nó vẫn cứng, vẫn có sức chống lại — vì thành ống vẫn đang căng ngay bên dưới tay.
Bóp một cái bình ở giữa thì không gặp gì cả. Đó là hai cảm giác khác nhau, và chúng ứng với hai cấu trúc khác nhau.
Đem sang mặt đất: đứng giữa chỗ nở mà vẫn gặp nước ngọt từ phía núi xuống và vẫn gặp ảnh hưởng mặn vào mùa cạn — đó là cảm giác bóp thấy thành. Trục vẫn đúng ở chính chỗ đáng lẽ nó sai.
Phình theo một phía hay hai phía
Cái ruột có thể phình đều ra hai bên, hoặc phình lệch hẳn về một bên nếu thành bên kia dày và cứng hơn.
Ứng đúng với ba kiểu nở đã nói: rìa núi lùi vào là thành phía trong nhường ra; đất lấn ra phía nước là thành phía ngoài đẩy ra; cả hai cùng lúc là phình đều.
Nhìn hình dạng chỗ phình là đọc được kiểu nở mà không cần đo — phình lệch về phía nào thì phía ấy là phía đã nhường.
Đoạn mảnh giữa hai chỗ phình
Hai chỗ phình trên một cái ruột không nối với nhau thành một khoang. Giữa chúng là đoạn mảnh, và mọi thứ muốn đi từ chỗ phình này sang chỗ phình kia đều phải qua đoạn ấy.
Đoạn mảnh là chỗ trần — bao nhiêu thứ đi qua được cũng do nó quyết. Đây đúng là vai trò của quãng thắt đã nói ở bài trước, đọc bằng hình.
Bơm thêm thì chuyện gì xảy ra?
Chỗ phình phình thêm, đoạn mảnh gần như không đổi. Đó là tính chất của vật liệu: chỗ đã giãn thì giãn tiếp dễ hơn, chỗ chưa giãn thì vẫn giữ.
Ứng với vòng tự củng cố đã nói: chỗ nở thì tiếp tục nở, chỗ thắt thì giữ nguyên. Cái hình không chỉ mô tả trạng thái hiện tại mà còn đoán đúng chiều biến đổi — điều mà một hình tĩnh như bản đồ không làm được.
Vì sao hình này ứng đúng với trục của cả trang
Vì cái ruột xe có một chiều dài tự do và một bề ngang bị chặn. Kéo nó ra bao nhiêu cũng được; nong nó rộng ra thì có giới hạn ngay.
Và vì thành ống ở khắp nơi — không có đoạn nào của ruột xe mà thành ở xa. Đó chính là câu "mọi điểm đều nằm trong tầm với của cả hai rìa", phát biểu bằng một vật cầm được trên tay.
Đem cái hình này áp cho một vùng có nội địa thật thì nó không dùng được, vì ở đó phải dùng hình cái bình — và hai hình không thay nhau được ở bất cứ chỗ nào.
Hình này cho ra gì và không cho ra gì
Cho ra: vị trí các chỗ phình · mức phình so với đoạn mảnh · phình lệch về phía nào · và chiều biến đổi nếu bơm thêm. Không cho ra: bất cứ xếp hạng nào giữa các chỗ, bất cứ nhận định nào về con người, và bất cứ điều gì ngoài hình dạng.
Nó là một phép so hình, và chỉ nên đọc như một phép so hình.
Vì sao dùng ruột xe chứ không dùng cái bình?
Vì cái bình có một khoảng giữa mà thành không ảnh hưởng tới. Ruột xe thì dù phình tới đâu vẫn là một ống và mọi điểm bên trong vẫn gần thành — đó là khác biệt giữa có khoang và có chỗ dày.
Phép bóp thử cho biết gì?
Bóp giữa chỗ phình vẫn gặp sức chống vì thành vẫn căng ngay dưới tay; bóp giữa cái bình thì không gặp gì. Trên mặt đất, đứng giữa chỗ nở mà vẫn gặp nước từ phía núi và ảnh hưởng mặn mùa cạn chính là cảm giác bóp thấy thành.
Nhìn hình chỗ phình thì đọc được gì?
Đọc được kiểu nở: phình lệch về phía nào thì phía ấy là phía đã nhường. Phình đều hai bên là cả hai phía cùng nhường.
Bơm thêm thì chỗ nào giãn?
Chỗ phình phình thêm còn đoạn mảnh gần như không đổi — chỗ đã giãn thì giãn tiếp dễ hơn. Cái hình vì thế đoán đúng cả chiều biến đổi chứ không chỉ tả trạng thái hiện tại.
