Không phải lúc nào cửa vào cũng là rìa nước. Trong một ngày, hướng gió gần mặt đất đảo chiều hai lần, và mỗi chiều mang theo một thứ khác nhau đi vào bề ngang.
Nhịp ấy nhỏ so với nhịp mùa nhưng nó lặp lại mỗi ngày, nên tổng ảnh hưởng của nó không nhỏ chút nào.
Vì sao có nhịp đảo chiều này?
Vì đất và nước nhận cùng một lượng nắng nhưng nóng lên với tốc độ rất khác nhau. Đất nóng nhanh và nguội cũng nhanh; nước thì cả hai đều chậm.
Ban ngày đất ấm hơn nước, không khí trên đất nhẹ đi và dâng lên, và không khí từ phía nước tràn vào lấp chỗ. Ban đêm ngược lại: đất nguội nhanh hơn, không khí trên đất nặng xuống và chảy ra phía nước.
Nên chiều đi vào và chiều đi ra đổi nhau mỗi ngày, quanh hai thời điểm chuyển tiếp.
Vì sao dải hẹp làm nhịp này mạnh hơn?
Vì cả bề ngang đều nằm trong tầm ảnh hưởng của chênh lệch ấy. Ở nơi có nội địa rộng, phần giữa nằm quá xa mặt nước để chịu tác động, và nhịp này chỉ chạy dọc theo một dải hẹp ven rìa.
Ở đây thì dải hẹp ấy chính là toàn bộ chiều ngang. Không có phần nào nằm ngoài, nên mọi chỗ đều trải qua hai lần đảo chiều mỗi ngày.
Đây là một dạng khác của cùng một kết luận: mọi điểm đều trong tầm với của rìa, kể cả tầm với của một cơ chế chỉ có hiệu lực trong vài cây số.
Chiều ban ngày mang gì vào?
Mang hơi ẩm và hơi mát từ mặt nước. Nó đi vào, gặp đất đã ấm, rồi tiếp tục cho tới khi gặp dốc.
Chỗ dừng của chiều này thường ở gần rìa núi — cùng chỗ dừng đã nói ở bài trước. Nhưng vì đà của nó yếu hơn nhiều so với một khối khí lớn, nó dừng sớm hơn ở những chỗ có sườn dựng đứng.
Chiều ban đêm mang gì ra?
Mang không khí đã nguội trên đất, và mang theo hơi ẩm đã bốc lên từ mặt đất trong ngày. Nó đi từ phía núi ra, men theo dốc xuống — vì không khí lạnh nặng hơn nên nó chảy theo địa hình.
Nên ban đêm, cửa vào là rìa núi. Và thứ đi vào lúc ấy không phải thứ mới từ ngoài mà là thứ vừa được đất nhả ra. Đây là điểm dễ bỏ sót: không phải mọi thứ đi qua bề ngang đều đến từ ngoài dải.
Địa hình làm lệch nhịp này ra sao?
Chỗ có thung lũng cắt ngang thì dòng ban đêm chảy tập trung vào lòng thung lũng ấy thay vì trải đều — vì không khí lạnh gom lại chỗ thấp nhất giống như nước.
Chỗ có mỏm đá đâm ra thì dòng ban ngày bị chẻ và men theo hai bên, nên hai bên mỏm có nhịp lệch nhau đôi chút.
Nên nhịp ngày không đều dọc theo dải: nó mạnh và gọn ở quãng đều, vụn và lệch ở quãng có vật cản. Vẫn là nguyên tắc cũ — cái quyết định nằm ở hình của đất chứ không ở thứ đang đi.
Hai thời điểm chuyển tiếp là hai quãng lặng
Giữa hai chiều có hai quãng ngắn mà gió gần như đứng — lúc chênh lệch nhiệt giữa đất và nước đi qua không.
Những quãng lặng ấy là lúc duy nhất trong ngày mà không thứ gì đi vào từ rìa nào. Chúng ngắn, nhưng chúng đáng ghi vì chúng là mốc chia hai chế độ — muốn so hai quan sát thì phải biết chúng nằm ở chế độ nào, và mốc lặng là ranh giới.
Nhịp ngày chồng lên nhịp mùa chứ không thay thế
Hai nhịp chạy cùng lúc trên cùng một bề ngang, và chúng không cộng cũng không triệt tiêu nhau — chúng chồng lên nhau.
Nhịp mùa quyết định chiều nào là chiều mạnh trong cả quãng dài; nhịp ngày quyết định chiều nào thắng trong từng buổi. Nên có những lúc hai nhịp cùng chiều và đẩy nhau mạnh lên, có những lúc ngược chiều và kết quả là gió yếu hẳn.
Hệ quả đáng ghi: cùng một giờ trong ngày cho hai kết quả khác nhau ở hai mùa. Ai quan sát vào đúng một giờ cố định suốt năm sẽ thấy một chuỗi số lên xuống mà tưởng là ngẫu nhiên — thực ra đó là hai nhịp khác chu kỳ đang chồng lên nhau. Cách gỡ là ghi cả hai vế: chế độ trong ngày và quãng trong năm, rồi mới so.
Ghi một quan sát theo nhịp ngày
Với mỗi lần ghi, thêm một vế: quan sát vào chế độ nào — chiều vào, chiều ra, hay quãng lặng. Thiếu vế ấy thì hai quan sát ở hai chế độ bị đem so với nhau, và kết luận rút ra là kết luận về giờ chứ không phải về chỗ.
Đây là sai hay gặp nhất khi đọc bất cứ thứ gì liên quan tới gió trên một dải hẹp.
Vì sao gió gần mặt đất đảo chiều hai lần mỗi ngày?
Vì đất nóng lên và nguội đi nhanh hơn nước nhiều. Ban ngày đất ấm hơn nên không khí từ phía nước tràn vào; ban đêm đất nguội nhanh hơn nên không khí chảy ngược ra.
Vì sao dải hẹp làm nhịp này mạnh hơn?
Vì cơ chế này chỉ có hiệu lực trong một dải hẹp ven rìa — mà ở đây dải hẹp ấy chính là toàn bộ bề ngang. Không có phần nào nằm ngoài tầm của nó.
Ban đêm thì cửa vào là rìa nào?
Là rìa núi. Và thứ đi vào lúc ấy không phải thứ mới từ ngoài mà là không khí đã nguội trên đất, mang theo hơi ẩm đất vừa nhả ra trong ngày.
Vì sao phải ghi chế độ khi ghi một quan sát?
Vì thiếu vế ấy thì hai quan sát ở hai chế độ bị đem so với nhau, và kết luận rút ra là kết luận về giờ trong ngày chứ không phải về chỗ.
