Hơi ẩm vào từ rìa nước, nhưng nó không thả đều suốt bề ngang. Nó thả nhiều nhất đúng ở chỗ bị buộc phải lên cao — tức là ở gần rìa núi.
Nên trên cùng một lát cắt, hai đầu nhận lượng rất khác nhau dù cách nhau không xa. Đây là hệ quả trực tiếp của việc thứ đi vào bị một vật chặn đứng ở một phía chứ không ở giữa.
Cơ chế: lên cao thì nguội, nguội thì thả
Không khí mang hơi ẩm khi bị đẩy lên cao thì giãn ra và nguội đi. Nguội thì nó giữ được ít hơi ẩm hơn, và phần dư phải ngưng lại thành nước.
Chừng nào còn đi ngang trên đất bằng, nó không bị đẩy lên nên không nguội nhiều và không thả bao nhiêu. Chỉ khi gặp sườn nó mới buộc phải lên, và lúc ấy nó thả nhiều trong một quãng ngắn.
Nên đường phân bố lượng mưa theo bề ngang không phẳng cũng không dốc đều — nó gần như bằng phẳng ở phần trong rồi vọt lên ở gần rìa núi.
Điều này làm đổi cách đọc các đới
Ở chuyên mục về lát cắt, các đới được phân theo ranh chức năng. Bây giờ thêm một lớp: cùng chuỗi đới ấy nhưng lượng nước từ trên xuống không đều giữa các đới.
Đới sát núi nhận nhiều nhất từ trên và cũng nhận thêm nước chảy xuống từ sườn. Đới sát nước nhận ít nhất từ trên nhưng lại nhận ảnh hưởng từ phía kia. Hai đầu của lát cắt ướt theo hai kiểu khác nhau, không phải một đầu ướt một đầu khô.
Sườn khuất nằm ở phía nào?
Khi không khí đã vượt qua sống núi, nó đã thả bớt hơi ẩm và khi xuống lại thì ấm lên, nên nó khô. Phần đất nằm sau sống núi vì thế nhận ít hơn hẳn.
Nhưng — và đây là chỗ đáng chú ý — phần khuất ấy không thuộc dải đất đang xét. Nó nằm bên kia rìa núi, tức là ngoài bề ngang mà cả trang này đọc.
Nên trên dải hẹp này, hầu như không có chỗ nào ở vào thế khuất. Cả bề ngang đều nằm ở phía đón, và chênh lệch giữa các đới là chênh lệch trong cùng một phía đón chứ không phải chênh lệch giữa đón và khuất.
Khi rìa núi thấp thì chuyện gì đổi?
Sườn thấp thì không khí không bị đẩy lên cao bao nhiêu, nên không nguội nhiều và thả ít hơn. Lượng dồn về phía núi giảm, và phân bố theo bề ngang bớt lệch.
Ngược lại, chỗ khối núi cao và dốc đứng thì độ lệch rất mạnh — gần như toàn bộ lượng rơi trong một dải hẹp sát chân dốc.
Nên hình của rìa núi quyết định hình của phân bố lượng mưa, và biết một cái là đoán được cái kia. Đây lại là một trường hợp của nguyên tắc chung: cái quyết định nằm ở vật chặn, không ở thứ đang đi.
Chỗ dải thắt lại thì lượng dồn vào quãng nào?
Ở quãng thắt, rìa núi và rìa nước gần nhau, nên quãng đường mà không khí đi trên đất bằng rất ngắn. Nó vừa vào đã gặp dốc.
Kết quả là toàn bộ lượng rơi gần như cùng một chỗ, và phần đất bằng ít ỏi ở đó nhận cả phần rơi thẳng lẫn phần chảy xuống từ sườn. Đây là hệ quả hình học thuần tuý của bề ngang hẹp, và nó khác hẳn tình hình ở chỗ nở nơi quãng đi trên đất bằng dài hơn nhiều.
Đọc phân bố bằng dấu trên mặt đất
Không cần đo. Nhìn ba dấu, tất cả đều đọc được bằng mắt:
- mật độ rãnh xói trên sườn — dày thì lượng rơi ở đó lớn;
- cỡ vật liệu ở chân dốc — thô và lẫn đá tảng thì dòng chảy mạnh;
- bề rộng của vùng bồi ở chân dốc so với phần bằng còn lại.
Ba dấu ấy cho một hồ sơ thô nhưng ổn định, và chúng ghi lại cái xảy ra nhiều lần chứ không phải một lần — nên chúng đáng tin hơn một quan sát đơn lẻ.
🔴 Nhắc lại giới hạn của trang này
Phần trên là cơ chế, đọc được từ hình dạng đất. Nó không cho biết chuyện gì đang xảy ra hôm nay và không thay được thông tin chính thức.
Với bất cứ việc thật nào, nguồn đúng là cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương nơi bạn ở.
Vì sao hơi ẩm thả nhiều nhất ở gần rìa núi?
Vì chỉ khi gặp sườn nó mới bị đẩy lên cao, mà lên cao thì nguội và nguội thì giữ được ít hơi ẩm hơn. Đi ngang trên đất bằng thì nó không bị đẩy lên nên thả rất ít.
Hai đầu lát cắt có phải một ướt một khô không?
Không. Hai đầu ướt theo hai kiểu khác nhau: đới sát núi nhận nhiều từ trên cộng nước chảy xuống từ sườn; đới sát nước nhận ít từ trên nhưng nhận ảnh hưởng từ phía kia.
Dải đất này có phần nằm khuất sau núi không?
Hầu như không. Phần khuất nằm bên kia rìa núi, tức ngoài bề ngang đang xét. Cả bề ngang đều ở phía đón, nên chênh lệch là chênh lệch trong cùng một phía đón.
Đọc phân bố lượng mưa bằng dấu gì trên mặt đất?
Mật độ rãnh xói trên sườn, cỡ vật liệu ở chân dốc, và bề rộng vùng bồi ở chân dốc so với phần bằng còn lại. Ba dấu ghi lại cái xảy ra nhiều lần nên đáng tin hơn một quan sát đơn lẻ.
